Η οστεοπόρωση είναι συστηματική πάθηση του σκελετού που χαρακτηρίζεται από μειωμένη οστική αντοχή και αυξημένο κίνδυνο κατάγματος. Η οστεοπενία περιγράφει χαμηλή οστική πυκνότητα που δεν φτάνει το διαγνωστικό όριο της οστεοπόρωσης. Αφορά συχνότερα γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση, αλλά εμφανίζεται και σε άνδρες και νεότερα άτομα με συγκεκριμένους παράγοντες κινδύνου. Τα κατάγματα δεν είναι αναπόφευκτα: η έγκαιρη αξιολόγηση και θεραπεία μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο.
Οστεοπόρωση – Οστεοπενία: Αίτια
Οι παράγοντες που ευνοούν την εμφάνιση αυτής της πάθησης είναι:
- η προχωρημένη ηλικία, η απουσία φυσικής δραστηριότητας
- τα μειωμένα επίπεδα οιστρογόνων, όπως συμβαίνει στην εμμηνόπαυση
- προηγούμενο κάταγμα χαμηλής βίας και οικογενειακό ιστορικό κατάγματος ισχίου
- η αυξημένη κυκλοφορία στον οργανισμό κορτιζόνης ή θυρεοειδικών ορμονών είτε από ιατρική χορήγηση είτε από υπερπαραγωγή από τον ίδιο τον οργανισμό
- το κάπνισμα
- η υπερβολική λήψη αλκοόλ
- κάποιες χρόνιες παθήσεις όπως διαβήτης, ηπατικά νοσήματα κ.λπ.
Διάγνωση και εκτίμηση κινδύνου
Η μέτρηση οστικής πυκνότητας με DXA στο ισχίο και στην οσφυϊκή μοίρα αποτελεί βασική εξέταση. Το T-score συγκρίνει την οστική πυκνότητα με εκείνη ενός νεαρού υγιούς ενήλικα, αλλά η θεραπευτική απόφαση δεν στηρίζεται μόνο σε έναν αριθμό. Συνεκτιμώνται η ηλικία, προηγούμενα κατάγματα, οι πτώσεις, η λήψη κορτικοστεροειδών και ο συνολικός δεκαετής κίνδυνος κατάγματος.
Ανάλογα με το ιστορικό μπορεί να χρειαστούν εξετάσεις αίματος για ασβέστιο, βιταμίνη D, θυρεοειδή, νεφρική και ηπατική λειτουργία ή άλλα δευτεροπαθή αίτια. Ξαφνικός πόνος στη ράχη, απώλεια ύψους ή κύφωση μπορεί να υποδηλώνουν σπονδυλικό κάταγμα.
Θεραπεία
Η αντιμετώπιση είναι εξατομικευμένη και δεν σημαίνει ότι κάθε άτομο με οστεοπενία χρειάζεται φάρμακο. Περιλαμβάνει επαρκή πρόσληψη πρωτεΐνης, ασβεστίου και βιταμίνης D, διακοπή καπνίσματος, περιορισμό υπερβολικού αλκοόλ, ασκήσεις φόρτισης και ενδυνάμωσης και πρόληψη πτώσεων.
Όταν ο κίνδυνος κατάγματος είναι αυξημένος, ο θεράπων ορθοπαιδικός επιλέγει φαρμακευτική αγωγή με βάση το ιστορικό, τη νεφρική λειτουργία, προηγούμενα κατάγματα και τις αντενδείξεις. Η διάρκεια, η σωστή λήψη και η επανεκτίμηση έχουν σημασία· ορισμένες θεραπείες δεν πρέπει να διακόπτονται απότομα χωρίς ιατρική οδηγία.
Συχνές απορίες
Συχνές ερωτήσεις
Ποια είναι η διαφορά οστεοπενίας και οστεοπόρωσης;+
Η οστεοπενία δηλώνει χαμηλότερη οστική πυκνότητα χωρίς να φτάνει το διαγνωστικό όριο της οστεοπόρωσης. Ο συνολικός κίνδυνος κατάγματος δεν καθορίζεται μόνο από το T-score.
Πώς γίνεται η διάγνωση;+
Με κλινική αξιολόγηση, μέτρηση οστικής πυκνότητας DXA και, όταν ενδείκνυται, εργαστηριακό έλεγχο για δευτεροπαθή αίτια. Συνεκτιμώνται ηλικία, προηγούμενο κάταγμα και άλλοι παράγοντες κινδύνου.
Η οστεοπόρωση προκαλεί πόνο;+
Συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα πριν συμβεί κάταγμα. Οξύς πόνος στη ράχη ή απώλεια ύψους μπορεί να σχετίζεται με σπονδυλικό κάταγμα και χρειάζεται αξιολόγηση.
Ποιοι πρέπει να ελεγχθούν;+
Η ανάγκη ελέγχου εξαρτάται από ηλικία, φύλο, εμμηνόπαυση, προηγούμενο κάταγμα χαμηλής βίας, μακροχρόνια κορτιζόνη και άλλους παράγοντες. Ο γιατρός καθορίζει τον κατάλληλο χρόνο.
Αρκούν το ασβέστιο και η βιταμίνη D;+
Είναι σημαντικά όταν η πρόσληψη ή τα επίπεδα είναι ανεπαρκή, αλλά δεν υποκαθιστούν ειδική φαρμακευτική θεραπεία όταν ο κίνδυνος κατάγματος είναι υψηλός.
Μπορεί η άσκηση να βοηθήσει;+
Ασκήσεις φόρτισης, ενδυνάμωσης και ισορροπίας βοηθούν στη διατήρηση της λειτουργικότητας και στη μείωση πτώσεων. Το πρόγραμμα προσαρμόζεται σε τυχόν κατάγματα και στον ατομικό κίνδυνο.
Δημήτριος Δόβρης, MD, PhD
Ορθοπαιδικός Χειρουργός, Διδάκτωρ του ΕΚΠΑ και Επιμελητής της Ορθοπαιδικής Κλινικής του Metropolitan Hospital.