Λίγα λόγια για την σκολίωση σπονδυλικής στήλης
Σκολίωση είναι η πλάγια απόκλιση και ταυτόχρονη στροφή των σπονδύλων. Η ακτινολογική διάγνωση τίθεται συνήθως όταν η γωνία Cobb είναι τουλάχιστον 10 μοίρες. Η σκολίωση διακρίνεται σε δομική και λειτουργική.
Η λειτουργική σκολίωση μπορεί να διορθωθεί με πλάγια κάμψη του κορμού στο αντίθετο πλάγιο. Παράδειγμα τέτοιας σκολίωσης είναι αυτή που οφείλεται σε ανισοσκελία, η ανταλγική σκολίωση σε κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου.
Η λειτουργική σκολίωση διορθώνεται όταν διορθωθεί η αιτία που την προκαλεί. Η οργανική σκολίωση αφορά ένα δύσκαμπτο κύρτωμα της σπονδυλικής στήλης που δεν διορθώνεται με την κλίση του κορμού στο αντίθετο πλάγιο.
Στην οργανική σκολίωση μαζί με την κύρτωση συνυπάρχει και στροφή της σπονδυλικής στήλης. Αν και υπάρχουν ορισμένες παθολογικές καταστάσεις που προκαλούν σκολίωση, στις περισσότερες περιπτώσεις το αίτιο δεν είναι γνωστό και χαρακτηρίζεται ως ιδιοπαθής σκολίωση.
Με βάση την ηλικία εμφάνισης η ιδιοπαθής σκολίωση χωρίζεται σε τρεις τύπους:
- από γέννηση μέχρι 3 ετών: νηπιακή σκολίωση (infantile scoliosis)
- από 3 έως 9 ετών: παιδική (juvenile scoliosis)
- από 9 έως και 18: εφηβική (adolescent scoliosis). Η τελευταία αποτελεί και το 80% όλων των περιπτώσεων της ιδιοπαθούς σκολίωσης.
Αίτια σκολίωσης
Η σκολίωση είναι ένα από τα πιο συχνά προβλήματα της νηπιακής και της παιδικής ηλικίας, αλλά απαντάται αρκετά συχνά και στον ενήλικα. Στον ενήλικα, συνήθως, πρόκειται για μια σκολίωση που δεν διαγνώσθηκε εγκαίρως στην παιδική ηλικία ή για μια σκολίωση εκφυλιστικού τύπου που είναι το αποτέλεσμα της σπονδυλοαρθροπάθειας.
Η σκολίωση μπορεί να οφείλεται σε μηχανικές, ορμονικές, μεταβολικές, νευρομυϊκές, αναπτυξιακές, και γενετικές ανωμαλίες αλλά οι περισσότερες περιπτώσεις της σκολίωσης είναι άγνωστης αιτιολογίας και περιγράφονται με τον όρο “ιδιοπαθής σκολίωση”.
> Δεν υπάρχει καμία γενικά αποδεκτή επιστημονική θεωρία για την αιτιολογία της ιδιοπαθούς σκολίωσης.
Ο κίνδυνος της προόδου της ιδιοπαθούς σκολίωσης είναι αυξημένος κατά την εφηβεία, κυρίως κατά τη φάση της μέγιστης ανάπτυξης (juvenile growth spurt), που στα κορίτσια αρχίζει στην ηλικία των 11 και στα αγόρια στην ηλικία των 13 και διαρκεί και στα δύο φύλα μέχρι τα 18.
Τα κορίτσια εμφανίζουν μεγαλύτερη συχνότητα σκολίωσης από τα αγόρια, καθώς επίσης και σαφή τάση επιδείνωσης του κυρτώματος, με αποτέλεσμα να απαιτείται συχνότερα θεραπεία στα κορίτσια παρά στα αγόρια.
Διάγνωση σκολίωσης
Η σκολίωση συνήθως γίνεται αντιληπτή από τους γονείς του παιδιού, από την παραμόρφωση του σκελετού. Το βασικό πρόβλημα στην διάγνωσή της είναι πως οι γονείς αντιλαμβάνονται την σκολίωση καθυστερημένα και χάνεται πολύτιμος χρόνος καθώς η νόσος δεν έχει άλλα συμπτώματα.
Σε σπάνιες περιπτώσεις η σκολίωση μπορεί να συνοδεύεται από πόνο. Από ιατρικής πλευράς, η διάγνωση της σκολίωσης γίνεται με κλινική εξέταση του παιδιού και συγκεκριμένα με την κάμψη του κορμού μπροστά (Adam’s test), διατηρώντας τα γόνατα τεντωμένα, οπότε ο ορθοπαιδικός χειρουργός μπορεί να διαπιστώσει αν υπάρχει απόκλιση και στροφή στους σπονδύλους.
Στοιχεία που μπορεί να οδηγήσουν στη διάγνωση της είναι: ένας ώμος ψηλότερα από τον άλλο, προπέτεια μίας ωμοπλάτης, προπέτεια ή υψηλότερη θέση των πλευρών από τη μία πλευρά, ένας γοφός προέχει ή είναι υψηλότερα από τον άλλο, ασυμμετρία μέσης κ.ά.
Το επόμενο βήμα για τη διάγνωση είναι η ακτινογραφία της ΣΣ. Η ακτινογραφία γίνεται στην όρθια θέση (προσθιοπίσθια), για την επιβεβαίωση της διάγνωσης και τη μέτρηση της σκολίωσης (σε μοίρες). Η μέθοδος που χρησιμοποιείται ονομάζεται Cobb, και εμφανίζει ακρίβεια 3 με 5 μοίρες. Στην ακτινογραφία πρέπει να περιέχεται και το άνω μέρος της πυέλου από βαθμό της οστεοποίησης της οποίας, μπορεί κανείς να υπολογίσει αδρά το υπολειπόμενο της ανάπτυξης του παιδιού (Risser sign, με μετρήσεις από 1 έως 5).
Σπανίως, και κυρίως όταν υπάρχουν συνοδά νευρολογικά ευρήματα ή η σκολίωση είναι αριστερή θωρακική, απαιτείται η λήψη μαγνητικής τομογραφίας της ΣΣ.
Θεραπεία σκολίωσης
Η θεραπεία της σκολίωσης εξαρτάται από μια σειρά παραμέτρων. Κύριο ρόλο διαδραματίζουν ο τύπος της νόσου, ο βαθμός κύφωσης της σπονδυλικής στήλης, η θέση του κυρτώματος, η ταχύτητα επιδείνωσής του και η δυσκαμψία του, δηλαδή το πόσο εύκολα ή δύσκολα επανέρχεται το κύρτωμα στην αρχική του θέση.
Συντηρητική θεραπεία σκολίωσης με κηδεμόνες
Οι μικρές, σταθερές καμπύλες συχνά παρακολουθούνται. Σε παιδί ή έφηβο που αναπτύσσεται ακόμη, κηδεμόνας μπορεί να προταθεί όταν η καμπύλη έχει ουσιαστικό κίνδυνο εξέλιξης. Στόχος του είναι κυρίως να περιορίσει την επιδείνωση και όχι να «θεραπεύσει» οριστικά τη σκολίωση. Ο τύπος του κηδεμόνα, οι ώρες εφαρμογής και η συχνότητα επανελέγχου καθορίζονται εξατομικευμένα.
Χειρουργική θεραπεία
Χειρουργική θεραπεία συζητείται σε σοβαρές ή εξελισσόμενες καμπύλες, συχνά γύρω ή πάνω από 45–50 μοίρες στους εφήβους, χωρίς ένα απόλυτο όριο για όλους. Συνεκτιμώνται η ηλικία, η υπολειπόμενη ανάπτυξη, ο τύπος της καμπύλης, η εξέλιξη και τα συμπτώματα. Στόχοι είναι η ασφαλής διόρθωση και η αποτροπή περαιτέρω επιδείνωσης.
Πρόκειται για μεγάλη επέμβαση με οφέλη και πιθανούς κινδύνους που αναλύονται αναλυτικά. Η επιστροφή στο σχολείο, στην εργασία και στον αθλητισμό γίνεται σταδιακά και δεν ακολουθεί το ίδιο χρονοδιάγραμμα για όλους.
Συχνές απορίες
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι η σκολίωση;+
Είναι τρισδιάστατη παραμόρφωση της σπονδυλικής στήλης με πλάγια καμπύλη και στροφή των σπονδύλων. Η διάγνωση επιβεβαιώνεται ακτινολογικά με γωνία Cobb τουλάχιστον 10 μοιρών.
Η κακή στάση προκαλεί ιδιοπαθή σκολίωση;+
Όχι. Η κακή στάση μπορεί να δημιουργεί λειτουργική ασυμμετρία, αλλά δεν θεωρείται αιτία της ιδιοπαθούς δομικής σκολίωσης. Οι περισσότερες περιπτώσεις εφηβικής σκολίωσης δεν έχουν γνωστή αιτία.
Πότε χρειάζεται κηδεμόνας;+
Ο κηδεμόνας εξετάζεται κυρίως σε παιδί ή έφηβο που αναπτύσσεται ακόμη και έχει καμπύλη με κίνδυνο επιδείνωσης. Η ένδειξη και οι ώρες εφαρμογής καθορίζονται εξατομικευμένα.
Οι ασκήσεις ισιώνουν τη σκολίωση;+
Οι ειδικές ασκήσεις μπορούν να βελτιώσουν στάση, έλεγχο, φυσική κατάσταση και συμπτώματα, αλλά δεν υποκαθιστούν την παρακολούθηση ή τον κηδεμόνα όταν υπάρχει αντίστοιχη ένδειξη.
Πότε εξετάζεται χειρουργική θεραπεία;+
Χειρουργείο συζητείται σε σοβαρές ή εξελισσόμενες καμπύλες, συνήθως γύρω ή πάνω από 45–50 μοίρες στους εφήβους, λαμβάνοντας υπόψη την ανάπτυξη, τον τύπο της καμπύλης και το συνολικό κλινικό πλαίσιο.
Πώς παρακολουθείται η σκολίωση;+
Η παρακολούθηση περιλαμβάνει κλινική εξέταση και, όταν χρειάζεται, ακτινογραφίες σε όρθια θέση σε χρονικά διαστήματα που ορίζει ο γιατρός με βάση την ηλικία και τον κίνδυνο εξέλιξης.
Δημήτριος Δόβρης, MD, PhD
Ορθοπαιδικός Χειρουργός, Διδάκτωρ του ΕΚΠΑ και Επιμελητής της Ορθοπαιδικής Κλινικής του Metropolitan Hospital.