Ανατομία γόνατος – είδη χιαστών
Στο γόνατο υπάρχουν δύο σύνδεσμοι, οι οποίοι βρίσκονται σε σχήμα Χ. Ο πρόσθιος χιαστός και ο οπίσθιος χιαστός. Εξαιτίας αυτών των συνδέσμων το γόνατο επιτελεί σημαντικές λειτουργίες και αποκτάει την κάμψη του. Αυτοί οι σύνδεσμοι, επίσης, ενώνουν το μηριαίο οστό και το κνημιαίο.
Όταν κάποιος τραυματιστεί στο γόνατο, είτε στον αθλητισμό είτε στην καθημερινότητα, είναι πολύ πιθανό να πάθει ρήξη χιαστού συνδέσμου, η οποία μπορεί να είναι ολική ή μερική. Σε αυτή την περίπτωση ο χιαστός κόβεται απότομα, προκαλώντας μεγάλη αστάθεια και πόνο.
Η κατάσταση αυτή ευθύνεται για την δημιουργία περαιτέρω βλαβών, όπως η ρήξη μηνίσκου ή η αρθρίτιδα στο γόνατο.
Ρήξη (κάκωση) πρόσθιου χιαστού
Ο πρόσθιος χιαστός συμβάλλει στη σταθερότητα του γόνατος, ιδιαίτερα στις αλλαγές κατεύθυνσης. Μετά από πιθανή ρήξη χρειάζεται έγκαιρη ορθοπαιδική αξιολόγηση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε περίπτωση απαιτεί επείγουσα επέμβαση.
Ποια είναι τα αίτια της ρήξης (κάκωσης) πρόσθιου χιαστού;
Μία απότομη κίνηση, η οποία θα προκαλέσει μεγάλη στροφικότητα στο γόνατο, είναι η πιο συχνή αιτία για την ρήξη πρόσθιου χιαστού.
Αθλήματα, όπως το ποδόσφαιρο, που έχουν απότομες αλλαγές πορείας είναι πιο επιρρεπή σε αυτόν τον τραυματισμό. Η στροφή αυτή είναι πολύ επικίνδυνη, όταν γίνεται πάνω σε ήδη λυγισμένο γόνατο.
Συμπτώματα ρήξης πρόσθιου χιαστού
Καθώς συμβαίνει η ρήξη, το πρώτο πράγμα που συμβαίνει είναι να ακουστεί ένας ήχος «κρακ» και να ξεκινήσει έντονος πόνος. Αμέσως το γόνατο πρήζεται και κοκκινίζει και μέσα σε λίγες ώρες είναι εμφανής η κάκωση.
Η συντριπτική πλειοψηφία των περιστατικών απευθύνεται στα επείγοντα την ίδια κιόλας στιγμή. Το άτομο χρειάζεται βοήθεια για να περπατήσει, λόγω της αστάθειας που έχει από το χτύπημα.
Διάγνωση ρήξης πρόσθιου χιαστού
Πάντα ο ασθενείς παραπέμπεται σε ορθοπαιδικό χειρουργό, προκειμένου να γίνει μία ασφαλής διάγνωση. Ακόμα και στην υποψία κάκωσης το πόσο γρήγορα φτάνει ο ασθενής στο ιατρείο είναι πολύ σημαντικό.
Συντηρητικά, ο ασθενής ξεκινάει αμέσως να κάνει ασκήσεις με φυσικοθεραπευτή. Η ακτινογραφία είναι απαραίτητη, ώστε να αποκλειστεί η πιθανότητα το γόνατο να έχει υποστεί κάταγμα, ενώ δεν παύει να είναι απαραίτητη η μαγνητική τομογραφία σε πολλές περιπτώσεις.
Ανάλογα το πρόβλημα, ο γιατρός μπορεί να χρειαστεί περαιτέρω εξετάσεις για να αξιολογήσει την ρήξη. Αν υπάρχει ολική ρήξη στον πρόσθιο χιαστό τότε δεν μπορεί να επουλωθεί και η αντιμετώπιση είναι διαφορετική. Συνήθως μετά την μερική ρήξη υπάρχουν πολλές πιθανότητες να ακολουθήσει η ολική.
Αξίζει να σημειωθεί ότι εκτός από τον πρόσθιο χιαστό στον ίδιο τραυματισμό, μπορεί να υπάρχει ρήξη του πλάγιου χιαστού ή του μηνίσκου. Αν αυτό συμβεί τότε αναμένεται να υπάρχει «κλείδωμα» της άρθρωσης.
Πώς θεραπεύεται η ρήξη (κάκωση) του πρόσθιου χιαστού;
Η αντιμετώπιση της ρήξης πρόσθιου χιαστού δεν είναι πάντα χειρουργική. Οργανωμένη φυσικοθεραπεία μπορεί να είναι κατάλληλη σε μερικές ρήξεις χωρίς αστάθεια ή σε άτομα χαμηλότερων λειτουργικών απαιτήσεων. Ανακατασκευή συζητείται συχνότερα όταν υπάρχει συμπτωματική αστάθεια, συμμετοχή σε αθλήματα με στροφές ή συνοδές βλάβες. Η απόφαση βασίζεται στην ηλικία, τη δραστηριότητα, τη σταθερότητα του γόνατος και τους στόχους του ασθενούς.
Είναι πολύ λογικό, διαφορετική να είναι η αντιμετώπιση σε έναν επαγγελματία αθλητή και άλλη σε κάποιον με χόμπι το μπάσκετ.
Ρήξη (κάκωση) οπίσθιου χιαστού
Ο οπίσθιος χιαστός είναι ο δυνατότερος σύνδεσμος του γονάτου και δουλειά του είναι να σταθεροποιεί την κνήμη και να αποτρέπει την ολίσθηση.
Αίτια ρήξης οπίσθιου χιαστού
Αν η κνήμη λόγω τραυματισμού ολισθήσει ενώ το γόνατο βρίσκεται λυγισμένο, τότε μπορεί να συμβεί ρήξη οπίσθιου χιαστού. Ένα τροχαίο ατύχημα είναι πολύ συχνή αιτία της ρήξης αυτής. Δεν παύουν να αποτελούν κίνδυνο τα αθλήματα που αναγκάζουν την κνήμη σε αυτήν την στροφή.
Συμπτώματα ρήξης οπίσθιου χιαστού
Αμέσως, στην ρήξη οπίσθιου χιαστού, ξεκινάει ο οξύς πόνος. Η περιοχή πρήζεται σχηματίζοντας οίδημα και υπάρχει εμφανής αστάθεια.
Πώς αντιμετωπίζεται η ρήξη (κάκωση) του οπίσθιου χιαστού;
Το είδος κάκωσης θα αποσαφηνίσει στον ορθοπαιδικό χειρουργό το μέγεθος του προβλήματος και το ποια τεχνική θα εφαρμόσει. Οι κακώσεις τρίτου βαθμού, σαφώς και είναι οι πιο επικίνδυνες.
Η φυσικοθεραπεία είναι πολύ βοηθητική καθώς βοηθάει στην ανάκτηση της μυϊκής δύναμης ιδίως του τετρακέφαλου που σχετίζεται πολύ στενά με ένα υγιές γόνατο.
Πολλές μεμονωμένες κακώσεις οπίσθιου χιαστού μπορούν να βελτιωθούν με ειδικό νάρθηκα και στοχευμένη αποκατάσταση. Χειρουργική ανακατασκευή εξετάζεται κυρίως σε επίμονη αστάθεια, σε αποτυχία της συντηρητικής θεραπείας ή σε σύνθετες κακώσεις πολλών συνδέσμων.
Συχνές απορίες
Συχνές ερωτήσεις
Ποιο είναι το κόστος της επέμβασης στους χιαστούς;+
Ο γιατρός μαζί με τον ασθενή αξιολογεί όλα τα δεδομένα που υπάρχουν και αποφασίζει την μέθοδο αντιμετώπισης. Από επέμβαση σε επέμβαση το κόστος μπορεί να αλλάζει, βάσει των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών και απαιτήσεων που υπάρχουν.
Σε νέα άτομα υπάρχει κίνδυνος αρθρίτιδας μετά από επέμβαση;+
Η χειρουργική αποκατάσταση, μειώνει κατά πολύ τον κίνδυνο να εμφανιστεί αρθρίτιδα, ωστόσο δεν είναι απίθανο. Η αρθρίτιδα αυτή ονομάζεται μετατραυματική. Για να αποφευχθεί ο κίνδυνος έχει μεγάλη σημασία να σταθεροποιηθεί το γόνατο, για να μη εμφανίζεται αστάθεια που μπορεί με την σειρά της να οδηγήσει προβλήματα στον αρθρικό χόνδρο.
Ποιες ειδικότητες συνεργάζονται για ένα άριστο αποτέλεσμα;+
Απαιτείται για την θεραπεία και αποκατάσταση του γόνατος να συνεργαστεί ο επικεφαλής ιατρός που είναι ο ορθοπαιδικός χειρουργός, ο ακτινολόγος, ο αναισθησιολόγος, ο φυσικοθεραπευτής και ο νοσηλευτής.
Ποιος είναι ο χρόνος ανάρρωσης στις ρήξεις χιαστών;+
Η αποκατάσταση διαρκεί πάντα σε συνδυασμό με τον βαθμό της κάκωσης. Οι σύγχρονες μέθοδοι που διενεργούνται στις μέρες μας είναι ελάχιστα επεμβατικές, οι οποίες επιτρέπουν μία ταχεία επάνοδο στις δραστηριότητες του ασθενούς. Ανάλογα με το επίπεδο δραστηριότητάς σας, ο γιατρός θα σας συμβουλεύσει εξατομικευμένα για το πότε είστε έτοιμοι να γυρίσετε στον αθλητισμό ή στις καθημερινές σας ασχολίες.
Χρειάζεται κάθε ρήξη χιαστού χειρουργείο;+
Όχι. Η επιλογή εξαρτάται από το ποιος χιαστός έχει τραυματιστεί, τον βαθμό αστάθειας, τις συνοδές βλάβες, την ηλικία, τη δραστηριότητα και τους στόχους του ασθενούς. Ορισμένες μεμονωμένες ρήξεις αντιμετωπίζονται με οργανωμένη αποκατάσταση.
Πώς επιβεβαιώνεται η ρήξη χιαστού;+
Η διάγνωση βασίζεται στο ιστορικό και σε ειδικές κλινικές δοκιμασίες. Η ακτινογραφία αποκλείει κάταγμα, ενώ η μαγνητική τομογραφία αξιολογεί τον σύνδεσμο, τους μηνίσκους και τις υπόλοιπες δομές του γόνατος.
Δημήτριος Δόβρης, MD, PhD
Ορθοπαιδικός Χειρουργός, Διδάκτωρ του ΕΚΠΑ και Επιμελητής της Ορθοπαιδικής Κλινικής του Metropolitan Hospital.