Λίγα λόγια για τη μεταταρσαλγία
Ο όρος μεταταρσαλγία χρησιμοποιείται για να περιγράψει τον πόνο στο πρόσθιο «μαξιλαράκι» του πέλματος, κάτω από τις κεφαλές των μεταταρσίων. Δεν είναι μία μοναδική πάθηση ούτε εντοπίζεται υποχρεωτικά ανάμεσα στο τρίτο και το τέταρτο μετατάρσιο· η ακριβής θέση και η αιτία διαφέρουν.
Οι ασθενείς μπορεί να περιγράφουν κάψιμο, ευαισθησία ή αίσθημα πίεσης, που συνήθως αυξάνεται με την ορθοστασία και τη βάδιση. Επειδή ο όρος περιγράφει σύμπτωμα, βασικός στόχος της εξέτασης είναι να εντοπιστεί τι μεταβάλλει τη φόρτιση του πρόσθιου ποδιού.
Ποια είναι τα αίτια της μεταταρσαλγίας;
Η μεταταρσαλγία προσβάλλει σημαντικά τις γυναίκες, με συνηθέστερη αιτιολογία την χρήση στενών και ψηλών παπουτσιών. Ως αποτέλεσμα της συνεχούς χρήσης τέτοιων μπορεί να έχουμε δερματικά εξογκώματα και σκληρύνσεις. Αθλητές οι οποίοι λαμβάνουν μέρος σε αγώνες υψηλών απαιτήσεων, όπως τρέξιμο, Μαραθώνιος, το τένις, το άλμα εις ύψος ή μήκος κ.λπ., παρουσιάζουν υψηλότερα ποσοστά εμφάνισης προβλημάτων στο πόδι. Τα σημαντικότερα αίτια της πάθησης συνοψίζονται ακολούθως:
Παχυσαρκία
Η εφαρμογή μεγάλου σωματικού βάρους στα πέλματα δημιουργεί συνθήκες επιδείνωσης του προβλήματος.
Βραχύς αχίλλειος τένοντας
Μερικοί άνθρωποι έχουν εν γένει κοντό Αχίλλειο τένοντα και άλλοι μετά από ένα τραυματισμό σε αυτόν. Το γεγονός αυτό επηρεάζει σημαντικά την πίεση που ασκείται στο πέλμα, και δημιουργεί συνθήκες μεταταρσαλγίας.
Κοιλοποδία
Η υπερβολική αύξηση της ποδικής καμάρας η οποία δεν εξουδετερώνεται με την εφαρμογή του σωματικού βάρους του ατόμου. Η κλινική αυτή οντότητα συμβαίνει λόγω της όχι ισορροπημένης κατανομής των μυϊκών δυνάμεων στο πόδι και συνήθως έχει κληρονομικό χαρακτήρα. Στους ασθενείς που εμφανίζουν κοιλοποδία πρέπει να γίνει και νευρολογικός έλεγχος, διότι η κλινική αυτή οντότητα εμφανίζεται πολλές φορές σε άτομα με νευρολογικά νοσήματα όπως εγκεφαλική παράλυση, δισχιδής ράχη κ.λπ.
Γαμψοδακτυλία – σφυροδακτυλία
Στη γαμψοδακτυλία έχουμε παραμόρφωση και των τριών αρθρώσεων των δακτύλων και το δάκτυλο λαμβάνει τη μορφή “γάντζου”. Η σφυροδακτυλία αποτελεί παραμόρφωση σε μία άρθρωση του δακτύλου και λαμβάνει την όψη “σφυριού”. Και οι δύο κλινικές οντότητες συνήθως συνδυάζονται με την κοιλοποδία -pes cavus-, η οποία αποτελεί μια από τις κυριότερες αιτίες της μεταταρσαλγίας.
Προηγηθείσα χειρουργική επέμβαση
Πολλές φορές ενοχοποιείται προηγηθείσα χειρουργική επέμβαση στο πέλμα, π.χ. για αφαίρεση κάλων ή για αφαίρεση νευρώματος Morton με πελματιαία χειρουργική προσπέλαση. Για τον λόγο αυτό σήμερα η χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση του νευρώματος είναι ραχιαία και όχι πελματιαία.
Κάταγμα κόπωσης στα μετατάρσια
Αποτελεί ένα ρωγμώδες κάταγμα σε ένα από τα μετατάρσια, το οποίο συμβαίνει σε άτομα με έντονη και επίμονη σωματική δραστηριότητα, όπως οι αθλητές του στίβου ή οι στρατιωτικοί –μεγάλες πορείες με ακατάλληλα παπούτσια και συνεχής κρούση του ποδιού στο έδαφος λόγω στρατιωτικών χαιρετισμών.
Νόσος freiberg
Σπάνια νόσος, στην οποία έχουμε εμφάνιση οστεονέκρωσης του δευτέρου μεταταρσίου. Εμφανίζεται συνήθως σε κορίτσια εφηβικής ηλικίας.
Ουρική αρθρίτιδα
Συνήθως επηρεάζει το μεγάλο δάκτυλο. Λόγω της συσσώρευσης κρυστάλλων ουρικού μονονατρίου στην 1η μεταταρσοφαλαγγική άρθρωση (στο σημείο ένωσης του μεγάλου δακτύλου με το 1ο μετατάρσιο), εμφανίζεται έντονος πόνος σε αυτό.
Σακχαρώδης διαβήτης
Νόσος που βλάπτει τα μικρά αγγειακά στελέχη των νεύρων με αποτέλεσμα την διαταραχή αυτών και την δημιουργία μεταταρσαλγίας.
Πώς γίνεται η διάγνωση της μεταταρσαλγίας;
Το βασικότερο στοιχείο για την αντιμετώπιση της μεταταρσαλγίας αποτελεί η σαφής διερεύνηση της αιτίας αυτής.
Το ιστορικό του ασθενούς θα δώσει πληροφορίες για την γενική κατάσταση της υγείας του, όπως η ύπαρξη σακχαρώδους διαβήτη, αυξημένου ουρικού οξέως στο αίμα ή κάποιου νευρολογικού προβλήματος, την ύπαρξη συγγενικών ατόμων με προβλήματα στα πόδια, καθώς επίσης για τις αθλητικές και επαγγελματικές δραστηριότητες και το επίπεδο των απαιτήσεων αυτών.
Η κλινική εξέταση του ποδιού θα αναδείξει τυχόν προβλήματα, όπως είναι η ύπαρξη μεγάλης ποδικής καμάρας –κοιλοποδίας–, ο βλαισός μέγας δάκτυλος, οι φλεγμονές στις αρθρώσεις των δακτύλων και του ποδιού, οι κάλοι ή τα έλκη στο πέλμα ή στα δάκτυλα, κάποιο οίδημα καθώς και το χρώμα και η κατάσταση του δέρματος του ποδιού.
Οι εξετάσεις αίματος δεν απαιτούνται σε κάθε περίπτωση. Ζητούνται στοχευμένα όταν το ιστορικό ή η εξέταση δημιουργούν υποψία για διαβήτη, ουρική αρθρίτιδα, φλεγμονώδη ή άλλη συστηματική νόσο.
Οι ακτινολογικές εξετάσεις θα δώσουν πληροφορίες για την κατάσταση των οστών και την αξιολόγηση των μηχανικών και ανατομικών αξόνων του ποδιού που βοηθούν τον εξειδικευμένο ορθοπαιδικό χειρουργό για την λήψη των αποφάσεων για τον τρόπο της αντιμετώπισης του ατόμου.
Όταν υπάρχει υποψία κατάγματος κόπωσης που δεν φαίνεται στην αρχική ακτινογραφία, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει μαγνητική τομογραφία ή άλλη κατάλληλη απεικόνιση.
Η μαγνητική τομογραφία με σκιαγραφική ενδοφλέβια χορήγηση ή όχι αναδεικνύει το νεύρωμα Morton και αξιολογεί τα μαλακά μόρια του ποδιού.
Ποια είναι η θεραπεία – αντιμετώπιση της μεταταρσαλγίας;
Η αρχική αντιμετώπιση κατευθύνεται στο υποκείμενο αίτιο και μπορεί να περιλαμβάνει προσωρινή προσαρμογή δραστηριότητας, παγοθεραπεία, υποδήματα με επαρκή χώρο, μεταταρσικό επίθεμα ή εξατομικευμένο ορθωτικό. Φυσικοθεραπεία και ασκήσεις μπορεί να βοηθήσουν όταν υπάρχουν περιορισμός κινητικότητας ή μυϊκή ανισορροπία.
Χειρουργική αντιμετώπιση εξετάζεται μόνο όταν έχει τεκμηριωθεί συγκεκριμένο ανατομικό ή μηχανικό πρόβλημα και η κατάλληλη συντηρητική θεραπεία δεν έχει προσφέρει επαρκή ανακούφιση. Η επέμβαση σχεδιάζεται με βάση την αιτία και μπορεί, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, να περιλαμβάνει διόρθωση παραμόρφωσης ή οστεοτομία μεταταρσίου.
Συχνές απορίες
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι η μεταταρσαλγία;+
Μεταταρσαλγία ονομάζεται ο πόνος στην περιοχή των κεφαλών των μεταταρσίων, δηλαδή στο πρόσθιο «μαξιλαράκι» του πέλματος. Δεν αποτελεί μία συγκεκριμένη διάγνωση, αλλά σύμπτωμα με διαφορετικές πιθανές αιτίες.
Ποια συμπτώματα προκαλεί;+
Ο πόνος μπορεί να περιγράφεται ως κάψιμο, πίεση ή αίσθημα σαν να υπάρχει πετραδάκι μέσα στο παπούτσι. Συνήθως επιδεινώνεται με ορθοστασία, βάδιση ή τρέξιμο και υποχωρεί με αποφόρτιση.
Πώς γίνεται η διάγνωση της μεταταρσαλγίας;+
Χρειάζονται ιστορικό, εξέταση του ποδιού και αξιολόγηση της βάδισης και των υποδημάτων. Ακτινογραφίες υπό φόρτιση ή άλλες εξετάσεις ζητούνται ανάλογα με την πιθανή αιτία, όπως κάταγμα κόπωσης ή νεύρωμα Morton.
Πώς αντιμετωπίζεται χωρίς χειρουργείο;+
Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία και μπορεί να περιλαμβάνει προσωρινή μείωση της καταπόνησης, κατάλληλα υποδήματα, μεταταρσικά επιθέματα ή ορθωτικά και εξατομικευμένες ασκήσεις. Τα φάρμακα λαμβάνονται μόνο κατόπιν ιατρικής συμβουλής.
Πότε χρειάζεται χειρουργική θεραπεία;+
Χειρουργείο εξετάζεται μόνο όταν έχει προσδιοριστεί συγκεκριμένο μηχανικό ή ανατομικό αίτιο και τα συμπτώματα επιμένουν παρά την επαρκή συντηρητική αγωγή. Δεν υπάρχει μία επέμβαση κατάλληλη για όλες τις περιπτώσεις.
Πότε ο πόνος στο πέλμα χρειάζεται άμεσο έλεγχο;+
Ταχεία εκτίμηση χρειάζεται μετά από τραυματισμό με αδυναμία φόρτισης, σε έντονο πρήξιμο ή ερυθρότητα, σε πληγή ή αλλαγή χρώματος και όταν άτομο με διαβήτη εμφανίσει νέο πόνο ή δερματική βλάβη στο πόδι.
Δημήτριος Δόβρης, MD, PhD
Ορθοπαιδικός Χειρουργός, Διδάκτωρ του ΕΚΠΑ και Επιμελητής της Ορθοπαιδικής Κλινικής του Metropolitan Hospital.