Η έρευνα γύρω από τις κυτταρικές θεραπείες έχει σημαντικό ρόλο στην ορθοπαιδική. Ωστόσο, ο εμπορικός όρος «θεραπεία με βλαστοκύτταρα» καλύπτει διαφορετικά προϊόντα και διαδικασίες, με διαφορετικό επίπεδο επεξεργασίας, ρύθμισης και επιστημονικής τεκμηρίωσης.
Τα βλαστοκύτταρα έχει αποδεχθεί ότι διαθέτουν έμφυτες μοναδικές ιδιότητες που τα κάνουν να ξεχωρίζουν από όλα τα υπόλοιπα κύτταρα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον να έχει δοθεί στα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα. Πρόκειται για μη εξειδικευμένα κύτταρα, τα οποία έχουν την ικανότητα να διαφοροποιούνται από κυριολεκτικά οποιοδήποτε άλλο είδος κυττάρων.
Από που αντλούνται αυτά τα κύτταρα
Τα βλαστοκύτταρα μπορούν να απομονωθούν από τον μυελό των οστών, το περιόστεο, το λιπώδη ιστό, τον πλακούντα, τον ομφάλιο λώρο, το αμνιακό υγρό, τον οδοντικό πολφό, τους αρθρικούς ιστούς, το δέρμα και τους σκελετικούς μύες.
Η διαδικασία για την απομόνωση τους μπορεί να γίνει είτε με φυγοκέντριση, είτε με επιλεκτική και ενισχυμένη καλλιέργεια των βλαστοκυττάρων σε πολυμερικούς ιστούς.
Ρόλος & Πλεονεκτήματα
Τα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα, ως πρόδρομα κύτταρα, έχουν την ικανότητα να εξελίσσονται σε μεσοδερμικούς ιστούς, όπως οστά, χόνδρους, τένοντες και συνδέσμους.
Ο ρόλος των βλαστοκυττάρων στην ορθοπαιδική είναι πολλαπλός:
- Αντιμετώπιση τραυματισμών και δυσπλασίας των οστών: Η χρήση βλαστοκυττάρων σε στηρίγματα υδροξυαπατίτη, αφαλατωμένη οστέινη μήτρα και φωσφορικό ασβέστιο συμβάλει στη δημιουργία υποστηρικτικών ή και ενοποιητικών μηχανισμών ανάμεσα στις ατέλειες μεταξύ των οστών μειώνοντας έτσι κατά πολύ το χρόνο ανάρρωσης.
- Προβλήματα σε μεσοσπονδύλιους δίσκους ή χόνδρους: Πρόκειται για πολύ εξειδικευμένους ιστούς, με πολύ χαμηλή εγγενή ικανότητα αυτό-ίασης. Σκοπός των βλαστοκυττάρων είναι να επιδιορθώσουν τυχόν φθορές και να επαναφέρουν τη λειτουργικότητα των ιστών αυτών έτσι ώστε να μπορούν να ανταπεξέρχονται στη φθορά της καθημερινής δραστηριότητας. Θεραπείες με βλαστοκύτταρα και υαλουρονικό οξύ βοηθούν στην αντιμετώπιση της οστεοαρθρίτιδας.
- Αντιμετώπιση της οστεονέκρωσης: Μια πάθηση της κεφαλής του μηριαίου οστού που οδηγεί σε αναπηρία άτομα νεαρής ηλικίας. Τα βλαστοκύτταρα έχουν αγγειογενετικές και οστεογενετικές ικανότητες. Με την ενέσιμη εισαγωγή τους στην κεφαλή του μηριαίου οστού σε κάποιες έχει επιτευχθεί η αντιστροφή της διαδικασίας της νέκρωσης και η επαναφορά της λειτουργικότητας του οστού.
- Βλάβες στους τένοντες: Πολυάριθμες χειρουργικές μέθοδοι έχουν δημιουργηθεί για την επιδιόρθωση αυτών των ιστών, όμως βασίζονται στη βέλτιστη ίαση της διεπιφάνειας οστού-τένοντα. Η ινοαγγειακή ουλή που δημιουργείται κατά την αποθεραπεία υποβαθμίζει τόσο τις βιοχημικές όσο και τις μηχανικές ιδιότητες του συγκεκριμένου τένοντα. Η χρήση βλαστοκυττάρων, σε συνδυασμό με την πρωτεΐνη BMP-2, έχει δείξει αυξημένη ιαματική ικανότητα της περιοχής, με αναγέννηση των ινών, αυξάνοντας έτσι την ευκαμψία και το μέγιστο βάρος που μπορεί να αντέξει ο τένοντας.
Τι γνωρίζουμε σήμερα
Τα εργαστηριακά και πρώιμα κλινικά δεδομένα είναι αντικείμενο ενεργού έρευνας. Δεν τεκμηριώνουν ότι μια απλή κυτταρική έγχυση αναγεννά αξιόπιστα χαμένο αρθρικό χόνδρο, αντιστρέφει την προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα ή αντικαθιστά μια ενδεδειγμένη επέμβαση. Τα αποτελέσματα μικρών μελετών δεν μεταφέρονται αυτόματα σε κάθε προϊόν και ασθενή.
Πριν από εφαρμογή, ο ασθενής πρέπει να γνωρίζει την ακριβή προέλευση και επεξεργασία του υλικού, την εγκεκριμένη ένδειξη, τα συγκριτικά δεδομένα, τους κινδύνους και τις καθιερωμένες εναλλακτικές. Το αυτόλογο υλικό δεν σημαίνει μηδενικό κίνδυνο. Η αξιολόγηση γίνεται από εξειδικευμένο ορθοπαιδικό χωρίς υποσχέσεις εγγυημένης αναγέννησης ή ίασης.
Συχνές απορίες
Συχνές ερωτήσεις
Τι εννοούμε με τον όρο βλαστοκύτταρα στην ορθοπαιδική;+
Ο όρος χρησιμοποιείται συχνά για κυτταρικά παρασκευάσματα από μυελό των οστών ή λιπώδη ιστό. Η σύνθεση και ο βαθμός επεξεργασίας τους διαφέρουν και δεν είναι όλα πραγματικές καλλιέργειες βλαστοκυττάρων.
Αναγεννούν τον αρθρικό χόνδρο;+
Δεν υπάρχει επαρκής κλινική τεκμηρίωση ότι μια απλή έγχυση αποκαθιστά αξιόπιστα χαμένο αρθρικό χόνδρο ή αντιστρέφει την προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα.
Είναι εγκεκριμένη θεραπεία για κάθε ορθοπαιδική πάθηση;+
Όχι. Πολλές εφαρμογές παραμένουν υπό μελέτη και το ρυθμιστικό καθεστώς εξαρτάται από το προϊόν, την επεξεργασία και την ένδειξη. Ο ασθενής πρέπει να γνωρίζει ακριβώς τι του προτείνεται.
Ποιοι είναι οι πιθανοί κίνδυνοι;+
Περιλαμβάνουν πόνο, αιμορραγία, λοίμωξη, τραυματισμό στο σημείο λήψης ή έγχυσης και κινδύνους που σχετίζονται με την επεξεργασία του προϊόντος. Το αυτόλογο υλικό δεν σημαίνει μηδενικό κίνδυνο.
Τι πρέπει να ρωτήσω πριν από μια τέτοια θεραπεία;+
Ζητήστε την ακριβή ονομασία και προέλευση του προϊόντος, την εγκεκριμένη ένδειξη, τα διαθέσιμα συγκριτικά δεδομένα, τους κινδύνους, το κόστος και τις εναλλακτικές θεραπείες.
Μπορούν να αντικαταστήσουν το χειρουργείο;+
Δεν υπάρχει γενικός κανόνας. Σε παθήσεις με μηχανική αστάθεια, μεγάλη απώλεια χόνδρου ή προχωρημένη αρθρίτιδα δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως βέβαιη εναλλακτική της καθιερωμένης θεραπείας.
Δημήτριος Δόβρης, MD, PhD
Ορθοπαιδικός Χειρουργός, Διδάκτωρ του ΕΚΠΑ και Επιμελητής της Ορθοπαιδικής Κλινικής του Metropolitan Hospital.