Οι ασκήσεις για τενοντίτιδα ώμου μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό μέρος της αποκατάστασης, καθώς βοηθούν στη διατήρηση της κινητικότητας, στη σταδιακή ενδυνάμωση των μυών του ώμου και στην επαναφορά του άνω άκρου στις καθημερινές δραστηριότητες. Ωστόσο, δεν είναι όλες οι ασκήσεις κατάλληλες για κάθε ασθενή ούτε πρέπει να εκτελούνται με την ίδια ένταση σε κάθε στάδιο της πάθησης.
Η επιλογή των ασκήσεων εξαρτάται από τη διάγνωση, την ένταση και τη διάρκεια των συμπτωμάτων, τη λειτουργικότητα του ώμου και τις ανάγκες του ασθενούς. Ιδιαίτερα όταν ο πόνος είναι έντονος, υπάρχει σημαντική αδυναμία ή έχει προηγηθεί τραυματισμός, χρειάζεται πρώτα ορθοπαιδική αξιολόγηση.
Γιατί βοηθούν οι ασκήσεις στην τενοντίτιδα ώμου;
Οι κατάλληλες ασκήσεις για τενοντίτιδα ώμου μπορούν να βοηθήσουν τον ώμο να ανακτήσει σταδιακά την κινητικότητα, τη δύναμη και την ικανότητά του να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της καθημερινότητας.
Σε πολλές περιπτώσεις τενοντοπάθειας του ώμου, η πλήρης και παρατεταμένη αποχή από την κίνηση δεν αποτελεί τον τελικό στόχο της αντιμετώπισης. Αντίθετα, η ελεγχόμενη και προοδευτική φόρτιση μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέρος της αποκατάστασης.
Ένα κατάλληλα οργανωμένο πρόγραμμα μπορεί να στοχεύει:
- στη διατήρηση ή βελτίωση του εύρους κίνησης,
- στην ενδυνάμωση των μυών του στροφικού πετάλου,
- στη βελτίωση της λειτουργίας της ωμοπλάτης,
- στη σταδιακή αύξηση της αντοχής του ώμου στη φόρτιση,
- στη βελτίωση του ελέγχου των κινήσεων,
- στην επιστροφή στις καθημερινές, επαγγελματικές ή αθλητικές δραστηριότητες.
Το πρόγραμμα πρέπει να προσαρμόζεται στην ανταπόκριση του ασθενούς και να εξελίσσεται σταδιακά.
Πότε μπορούν να ξεκινήσουν οι ασκήσεις για τενοντίτιδα ώμου;
Οι ασκήσεις μπορούν να ενταχθούν στην αποκατάσταση όταν η κατάσταση του ώμου επιτρέπει την ελεγχόμενη κίνηση και φόρτιση, αλλά ο κατάλληλος χρόνος έναρξης διαφέρει από ασθενή σε ασθενή.
Σε μια περίοδο έντονης έξαρσης του πόνου μπορεί αρχικά να χρειάζεται μείωση των δραστηριοτήτων που επιβαρύνουν τον ώμο και επιλογή πιο ήπιων κινήσεων.
Καθώς τα συμπτώματα υποχωρούν, μπορούν σταδιακά να προστεθούν ασκήσεις μεγαλύτερου εύρους και στη συνέχεια ασκήσεις ενδυνάμωσης.
Η έναρξη δεν πρέπει επομένως να βασίζεται μόνο στο πόσες ημέρες έχουν περάσει, αλλά:
- στην ένταση του πόνου,
- στην κινητικότητα,
- στη μυϊκή δύναμη,
- στην αιτία των συμπτωμάτων,
- στην ανταπόκριση του ώμου στην καθημερινή δραστηριότητα.
Ασκήσεις κινητικότητας για την τενοντίτιδα ώμου
Οι ασκήσεις κινητικότητας χρησιμοποιούνται για τη διατήρηση ή τη σταδιακή αποκατάσταση του εύρους κίνησης του ώμου.
Στόχος δεν είναι να πιεστεί ο ώμος πέρα από τα όριά του, αλλά να πραγματοποιείται ελεγχόμενη κίνηση χωρίς σημαντική επιδείνωση των συμπτωμάτων.
Εκκρεμοειδείς κινήσεις του ώμου
Οι εκκρεμοειδείς κινήσεις αποτελούν μια ήπια μορφή κινητοποίησης.
Ο ασθενής μπορεί να γείρει ελαφρά τον κορμό προς τα εμπρός, αφήνοντας το πάσχον χέρι χαλαρό προς τα κάτω. Στη συνέχεια πραγματοποιούνται μικρές, ελεγχόμενες κινήσεις του άνω άκρου.
Η κίνηση πρέπει να είναι ήπια και να μην πραγματοποιείται με έντονη μυϊκή προσπάθεια.
Υποβοηθούμενη ανύψωση του χεριού
Σε ορισμένα στάδια της αποκατάστασης μπορεί να χρησιμοποιηθεί υποβοηθούμενη κίνηση, κατά την οποία το υγιές χέρι ή άλλο μέσο βοηθά στην ελεγχόμενη ανύψωση του πάσχοντος άνω άκρου.
Ο στόχος είναι να διατηρηθεί ή να βελτιωθεί σταδιακά η κινητικότητα χωρίς απότομη φόρτιση του ώμου.
Ήπιες ασκήσεις εύρους κίνησης
Ανάλογα με την κατάσταση του ώμου, μπορεί να χρησιμοποιηθούν ελεγχόμενες κινήσεις προς διαφορετικές κατευθύνσεις μέσα σε ανεκτό εύρος.
Η κίνηση δεν χρειάζεται να φτάνει εξαρχής στο μέγιστο δυνατό εύρος. Η πρόοδος γίνεται σταδιακά, ανάλογα με την ανταπόκριση του ασθενούς.
Ισομετρικές ασκήσεις για τον ώμο
Οι ισομετρικές ασκήσεις επιτρέπουν την ενεργοποίηση των μυών χωρίς να απαιτείται μεγάλη κίνηση της άρθρωσης.
Σε μια ισομετρική άσκηση ο μυς παράγει δύναμη, αλλά η άρθρωση παραμένει ουσιαστικά στην ίδια θέση.
Για παράδειγμα, το χέρι μπορεί να ασκεί ήπια πίεση προς έναν τοίχο χωρίς να πραγματοποιείται ουσιαστική κίνηση του ώμου.
Ανάλογα με τη θέση, μπορούν να ενεργοποιηθούν διαφορετικές μυϊκές ομάδες.
Οι ισομετρικές ασκήσεις μπορεί να χρησιμοποιηθούν σε συγκεκριμένα στάδια της αποκατάστασης ως μετάβαση προς περισσότερο απαιτητικές ασκήσεις ενδυνάμωσης.
Ασκήσεις ενδυνάμωσης του στροφικού πετάλου
Το στροφικό πέταλο αποτελείται από μυς και τένοντες που συμμετέχουν στην κίνηση και στη σταθεροποίηση του ώμου. Η προοδευτική ενδυνάμωσή του μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέρος της αποκατάστασης.
Η αντίσταση πρέπει αρχικά να είναι ελεγχόμενη και να αυξάνεται προοδευτικά.
Έξω στροφή με ελαστικό ιμάντα
Η έξω στροφή με ελαστικό ιμάντα χρησιμοποιείται συχνά για την ενδυνάμωση μυών του στροφικού πετάλου.
Ο αγκώνας παραμένει κοντά στο σώμα και λυγισμένος, ενώ το χέρι κινείται ελεγχόμενα προς τα έξω απέναντι στην αντίσταση του ελαστικού.
Η κίνηση πρέπει να πραγματοποιείται αργά και χωρίς απότομες κινήσεις.
Έσω στροφή με ελαστικό ιμάντα
Με αντίστοιχη θέση μπορεί να πραγματοποιηθεί κίνηση προς το εσωτερικό απέναντι στην αντίσταση του ιμάντα.
Η επιλογή της αντίστασης πρέπει να επιτρέπει την εκτέλεση της κίνησης με σωστό έλεγχο, χωρίς αντισταθμιστικές κινήσεις του κορμού.
Προοδευτική αύξηση της φόρτισης
Καθώς βελτιώνεται η ανοχή του ώμου, η αντίσταση μπορεί να αυξάνεται σταδιακά.
Αυτό μπορεί να γίνει με:
- διαφορετική αντίσταση ελαστικού,
- περισσότερες επαναλήψεις,
- μεγαλύτερο εύρος κίνησης,
- πιο απαιτητικές ασκήσεις,
- σταδιακή επανένταξη λειτουργικών κινήσεων.
Η πρόοδος πρέπει να βασίζεται στην ανταπόκριση του ώμου και όχι μόνο στην επιθυμία για γρηγορότερη επιστροφή στη δραστηριότητα.
Ασκήσεις σταθεροποίησης της ωμοπλάτης
Η λειτουργία του ώμου δεν εξαρτάται μόνο από τους τένοντες του στροφικού πετάλου. Η ωμοπλάτη και οι μύες που ελέγχουν την κίνησή της συμμετέχουν επίσης στη συνολική μηχανική του άνω άκρου.
Για αυτό, ένα πρόγραμμα αποκατάστασης μπορεί να περιλαμβάνει ασκήσεις που στοχεύουν στον έλεγχο και στη σταθεροποίηση της ωμοπλάτης.
Οι ασκήσεις αυτές μπορούν να βοηθήσουν στη βελτίωση του συντονισμού μεταξύ ωμοπλάτης και βραχίονα και να προετοιμάσουν τον ώμο για πιο απαιτητικές κινήσεις.
Η επιλογή τους εξαρτάται από τα ευρήματα της κλινικής αξιολόγησης και τις ανάγκες του κάθε ασθενούς.
Πρέπει να πονάει ο ώμος κατά τη διάρκεια των ασκήσεων;
Οι ασκήσεις δεν πρέπει να προκαλούν έντονο ή συνεχώς αυξανόμενο πόνο.
Μια ήπια ενόχληση κατά τη φόρτιση μπορεί να εμφανιστεί σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως η αντίδραση του ώμου κατά τη διάρκεια αλλά και μετά την άσκηση πρέπει να παρακολουθείται.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν:
- ο πόνος αυξάνεται σημαντικά κατά την άσκηση,
- τα συμπτώματα παραμένουν αισθητά χειρότερα μετά το πρόγραμμα,
- εμφανίζεται νέα αδυναμία,
- μειώνεται η κινητικότητα,
- ο νυχτερινός πόνος επιδεινώνεται.
Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να χρειάζεται τροποποίηση της έντασης, της συχνότητας ή του είδους των ασκήσεων και επανεκτίμηση του ώμου.
Ποιες ασκήσεις πρέπει να αποφεύγονται;
Δεν υπάρχει μία λίστα απαγορευμένων ασκήσεων που να ισχύει για όλους τους ασθενείς με τενοντίτιδα ώμου.
Στα πρώτα στάδια όμως μπορεί να χρειάζεται προσωρινός περιορισμός ασκήσεων που προκαλούν έντονη επιβάρυνση, όπως:
- επαναλαμβανόμενες κινήσεις πάνω από το ύψος του κεφαλιού,
- άρση μεγάλου βάρους,
- απότομες ή εκρηκτικές κινήσεις,
- έντονη προπόνηση ώμων όταν προκαλεί σημαντικό πόνο,
- επαναλαμβανόμενες κινήσεις που αναπαράγουν έντονα τα συμπτώματα.
Το ζητούμενο δεν είναι η μόνιμη αποφυγή αυτών των κινήσεων. Αντίθετα, όταν το επιτρέπει η κατάσταση του ώμου, πολλές από αυτές μπορούν να επανεισαχθούν σταδιακά και ελεγχόμενα.
Πόσο συχνά πρέπει να γίνονται οι ασκήσεις;
Η συχνότητα εξαρτάται από το είδος της άσκησης και το στάδιο της αποκατάστασης.
Οι ήπιες ασκήσεις κινητικότητας μπορεί να ακολουθούν διαφορετική συχνότητα από ένα πρόγραμμα ενδυνάμωσης με αντίσταση. Για αυτό δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός επαναλήψεων ή μία συχνότητα που να είναι κατάλληλη για όλους.
Περισσότερη άσκηση δεν σημαίνει απαραίτητα ταχύτερη αποκατάσταση.
Ο τένοντας χρειάζεται κατάλληλη φόρτιση αλλά και επαρκή χρόνο προσαρμογής. Η απότομη αύξηση της έντασης, των επαναλήψεων ή της αντίστασης μπορεί να οδηγήσει σε επιδείνωση των συμπτωμάτων.
Ασκήσεις και φυσικοθεραπεία: ποια είναι η διαφορά;
Οι ασκήσεις αποτελούν συχνά βασικό μέρος της φυσικοθεραπευτικής αποκατάστασης, αλλά η φυσικοθεραπεία δεν περιορίζεται απλώς στην εκτέλεση ενός γενικού προγράμματος ασκήσεων.
Ο φυσικοθεραπευτής μπορεί να αξιολογήσει:
- το εύρος κίνησης,
- τη μυϊκή δύναμη,
- τον έλεγχο της ωμοπλάτης,
- τις κινήσεις που προκαλούν συμπτώματα,
- τις απαιτήσεις της εργασίας ή του αθλήματος.
Με βάση αυτά τα δεδομένα μπορεί να οργανωθεί ένα εξατομικευμένο και προοδευτικό πρόγραμμα αποκατάστασης.
Η συνεργασία μεταξύ ορθοπαιδικού και φυσικοθεραπευτή μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν τα συμπτώματα είναι επίμονα ή όταν απαιτείται επιστροφή σε απαιτητική εργασία ή αθλητική δραστηριότητα.
Πότε πρέπει να σταματήσετε τις ασκήσεις και να εξεταστείτε από Ορθοπαιδικό;
Η επιμονή στην άσκηση χωρίς σαφή διάγνωση δεν είναι κατάλληλη όταν υπάρχουν συμπτώματα που μπορεί να υποδηλώνουν σημαντικότερη βλάβη.
Ορθοπαιδική αξιολόγηση είναι σημαντική όταν υπάρχει:
- έντονος ή επιδεινούμενος πόνος,
- σημαντική απώλεια δύναμης,
- αδυναμία ανύψωσης του χεριού,
- έντονος νυχτερινός πόνος,
- σημαντικός περιορισμός της κίνησης,
- έναρξη των συμπτωμάτων μετά από τραυματισμό,
- επιμονή των ενοχλημάτων παρά την κατάλληλη συντηρητική αντιμετώπιση.
Ο πόνος στον ώμο δεν σημαίνει πάντοτε τενοντίτιδα. Παθήσεις όπως μια ρήξη τένοντα, η ασβεστοποιός τενοντίτιδα ή άλλες παθήσεις του ώμου μπορεί να προκαλούν παρόμοια συμπτώματα.
Η σωστή διάγνωση είναι επομένως απαραίτητη πριν σχεδιαστεί ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα αποκατάστασης.
Η προσέγγιση του Ορθοπαιδικού Χειρουργού Δημήτριου Δόβρη
Ο Δημήτριος Π. Δόβρης, MD, PhD, Ορθοπαιδικός Χειρουργός και Επιμελητής της Ορθοπαιδικής Κλινικής του Metropolitan Hospital, διαθέτει ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον στην αντιμετώπιση αθλητικών κακώσεων και στις αρθροσκοπικές επεμβάσεις. Στην αντιμετώπιση της τενοντίτιδας και των τενοντοπαθειών του ώμου, ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην ακριβή διάγνωση και στη σταδιακή αποκατάσταση της λειτουργικότητας. Οι ασκήσεις επιλέγονται ανάλογα με την κατάσταση του ώμου, τη βαρύτητα των συμπτωμάτων και τις καθημερινές ή αθλητικές απαιτήσεις του ασθενούς, με στόχο την ασφαλή και προοδευτική επιστροφή στη δραστηριότητα.
Συχνές απορίες
Συχνές ερωτήσεις
Ποιες είναι οι καλύτερες ασκήσεις για τενοντίτιδα ώμου;+
Δεν υπάρχει μία άσκηση που να είναι καλύτερη για όλους. Ανάλογα με το στάδιο της πάθησης, μπορεί να χρησιμοποιηθούν ασκήσεις κινητικότητας, ισομετρικές ασκήσεις, προοδευτική ενδυνάμωση του στροφικού πετάλου και ασκήσεις ελέγχου της ωμοπλάτης. Η επιλογή πρέπει να βασίζεται στη διάγνωση και στη λειτουργική κατάσταση του ώμου.
Μπορώ να κάνω ασκήσεις όταν πονάει ο ώμος μου;+
Η παρουσία ήπιας ενόχλησης δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρέπει να σταματήσει κάθε κίνηση. Ωστόσο, οι ασκήσεις δεν πρέπει να προκαλούν έντονο ή συνεχώς αυξανόμενο πόνο. Εάν ο πόνος επιδεινώνεται σημαντικά κατά ή μετά την άσκηση, το πρόγραμμα χρειάζεται προσαρμογή και ενδεχομένως ορθοπαιδική αξιολόγηση.
Πόσες φορές την ημέρα πρέπει να κάνω ασκήσεις για τενοντίτιδα ώμου;+
Η συχνότητα εξαρτάται από το είδος της άσκησης, τη φάση της αποκατάστασης και την ανταπόκριση του ώμου. Οι ασκήσεις κινητικότητας και οι ασκήσεις ενδυνάμωσης δεν ακολουθούν απαραίτητα την ίδια συχνότητα. Ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα είναι προτιμότερο από την εφαρμογή ενός γενικού αριθμού επαναλήψεων για όλους.
Πόσο καιρό χρειάζονται οι ασκήσεις για να βοηθήσουν την τενοντίτιδα ώμου;+
Ο χρόνος βελτίωσης διαφέρει ανάλογα με τη διάρκεια και τη βαρύτητα της πάθησης, την κατάσταση του τένοντα και τις απαιτήσεις του ασθενούς. Η αποκατάσταση συνήθως είναι προοδευτική και δεν πρέπει να αξιολογείται μόνο με βάση το πόσο γρήγορα υποχωρεί ο πόνος, αλλά και με βάση την επιστροφή της δύναμης και της λειτουργικότητας.
Μπορώ να κάνω μόνος μου ασκήσεις για τενοντίτιδα ώμου στο σπίτι;+
Ήπιες ασκήσεις μπορεί να πραγματοποιούνται στο σπίτι όταν υπάρχει σαφής διάγνωση και έχουν δοθεί κατάλληλες οδηγίες. Όταν όμως υπάρχει σημαντικός πόνος, αδυναμία, περιορισμός της κίνησης, προηγούμενος τραυματισμός ή επιμονή των συμπτωμάτων, είναι προτιμότερο να προηγηθεί αξιολόγηση από Ορθοπαιδικό και, όπου χρειάζεται, σχεδιασμός εξατομικευμένου προγράμματος αποκατάστασης.
Δημήτριος Δόβρης, MD, PhD
Ορθοπαιδικός Χειρουργός, Διδάκτωρ του ΕΚΠΑ και Επιμελητής της Ορθοπαιδικής Κλινικής του Metropolitan Hospital.