Κάταγμα λέγεται η πλήρης ή μερική λύση της συνέχειας ενός οστού. Τα κατάγματα οστών ταξινομούνται:
- Ανάλογα με την ένταση της βίας που τα προκάλεσε σε: βίαια από καταπόνηση και παθολογικά.
- Ανάλογα με την κλινική εικόνα σε ανοικτά (επιλεγμένα) και κλειστά. Ανοικτά ονομάζονται τα κατάγματα που συνοδεύονται από τραύμα από το οποίο επικοινωνούν με το εξωτερικό περιβάλλον Όταν δεν υπάρχει τέτοια επικοινωνία, τα κατάγματα λέγονται κλειστά.
- Ανάλογα με το μηχανισμό σε: Άμεσα, όταν τα κατάγματα γίνονται στο σημείο όπου έδρασε η βία. Έμμεσα, όταν συμβαίνουν μακριά από τη θέση που εφαρμόζεται η βία.
- Ανάλογα με τη φορά της γραμμής του κατάγματος σε σχέση προς τον άξονα του οστού τα κατάγματα μπορεί να είναι εγκάρσια, λοξά και σπειροειδή.
- Άλλοι τύποι καταγμάτων: Τα ενσφηνωμένα κατάγματα προκύπτουν όταν το ένα τμήμα με τη μικρότερη διάμετρο μπαίνει μέσα στο άλλο με τη μεγαλύτερη. Αποσπαστικά λέγονται τα κατάγματα που συμβαίνουν στα σηµεία πρόσφυσης των µυών ύστερα από βίαιη σύσπασή τους. Συντριπτικά είναι εκείνα που παρουσιάζουν στο επίπεδο του κατάγµατος περισσότερα από τρία οστικά τµήµατα κ.λπ.
Κατάγματα Οστών: Εκδήλωση
Ένα κάταγμα προκαλεί γενικά πόνο και δυσχέρεια ή αδυναµία στην κίνηση του µέλους. Επίσης συχνά συνυπάρχουν τοπικό οίδηµα, ευαισθησία στην πίεση, παραµόρφωση, εκχύµωση, κριγµός και αφύσικη κίνηση, δηλαδή κίνηση στο σηµείο του κατάγµατος που φυσιολογικά δεν υπήρχε.
Εξετάσεις
Η απλή ακτινογραφία είναι συνήθως η πρώτη εξέταση, αλλά δεν απεικονίζει πάντα ένα πρώιμο κάταγμα κόπωσης ή μια μικρή ρωγμή. Όταν η κλινική υποψία παραμένει, μπορεί να απαιτηθεί επανέλεγχος, αξονική ή μαγνητική τομογραφία, ανάλογα με το οστό και τον μηχανισμό.
Πρώτες βοήθειες
Το τραυματισμένο μέλος ακινητοποιείται στη θέση που βρίσκεται, χωρίς προσπάθεια ανάταξης από μη ειδικό. Πάγος τυλιγμένος σε ύφασμα μπορεί να περιορίσει το οίδημα. Σε ανοικτό τραύμα εφαρμόζεται καθαρή κάλυψη χωρίς πίεση πάνω σε προβάλλον οστό και ζητείται άμεση νοσοκομειακή βοήθεια. Ωχρό ή ψυχρό άκρο, απουσία σφυγμού, μούδιασμα, μεγάλη παραμόρφωση ή έντονος πόνος αποτελούν επείγοντα σημεία.
Αντιμετώπιση και πώρωση
Η θεραπεία εξαρτάται από τη θέση, την παρεκτόπιση και τη σταθερότητα του κατάγματος, την κατάσταση των μαλακών μορίων και τις ανάγκες του ασθενούς. Μπορεί να περιλαμβάνει νάρθηκα ή γύψο, κλειστή ανάταξη ή χειρουργική οστεοσύνθεση. Στόχος είναι η πώρωση σε σωστή θέση και η ασφαλής επαναφορά της λειτουργίας.
Η ηλικία, η αιμάτωση, το κάπνισμα, η διατροφή, ο διαβήτης, ορισμένα φάρμακα και η συμμόρφωση στις οδηγίες επηρεάζουν την πώρωση. Η φόρτιση και η επιστροφή σε εργασία ή άθληση αποφασίζονται μετά από κλινικό και απεικονιστικό έλεγχο.
Επιπλοκές
Οι επιπλοκές των καταγμάτων διακρίνονται σε άμεσες και απώτερες:
- άμεσες μπορεί να είναι η κάκωση αγγείων – νεύρων, η λιπώδης ή πνευμονική εμβολή, το σύνδρομο διαμερίσματος, η πώρωση σε πλημμελή θέση κ.λπ.
- απώτερες είναι η δυσκαμψία της άρθρωσης, η οστεοποιός μυοσίτιδα, η οστεομυελίτιδα, η αρθρίτιδα, η αλγοδυστροφία κ.λπ.
Συχνές απορίες
Συχνές ερωτήσεις
Πώς καταλαβαίνω αν υπάρχει κάταγμα;+
Έντονος πόνος, οίδημα, μελανιά, παραμόρφωση ή αδυναμία φόρτισης δημιουργούν υποψία, αλλά η διάγνωση επιβεβαιώνεται με ιατρική εξέταση και κατάλληλη απεικόνιση.
Τι πρέπει να κάνω αμέσως μετά τον τραυματισμό;+
Ακινητοποιήστε το μέλος στη θέση που βρίσκεται, μην επιχειρείτε ανάταξη, εφαρμόστε πάγο με ύφασμα και ζητήστε ιατρική βοήθεια. Σε σοβαρό τραυματισμό καλέστε το 112.
Τι είναι ανοικτό κάταγμα;+
Είναι κάταγμα που επικοινωνεί με τραύμα του δέρματος. Αποτελεί επείγον περιστατικό λόγω κινδύνου λοίμωξης και χρειάζεται άμεση νοσοκομειακή αντιμετώπιση.
Φαίνονται όλα τα κατάγματα στην πρώτη ακτινογραφία;+
Όχι πάντα. Ορισμένα κατάγματα κόπωσης ή μικρές ρωγμές μπορεί να μην είναι άμεσα ορατά και να χρειαστούν επανέλεγχο, μαγνητική ή αξονική τομογραφία.
Χρειάζονται όλα τα κατάγματα χειρουργείο;+
Όχι. Η θεραπεία εξαρτάται από τη θέση, την παρεκτόπιση, τη σταθερότητα, την ηλικία και τη λειτουργική ανάγκη. Μπορεί να είναι ακινητοποίηση, ανάταξη ή χειρουργική οστεοσύνθεση.
Πόσο χρόνο χρειάζεται ένα κάταγμα για να πωρωθεί;+
Ο χρόνος ποικίλλει ανά οστό, ηλικία, τύπο κατάγματος και παράγοντες όπως κάπνισμα, διατροφή και παθήσεις. Η επιστροφή στη φόρτιση αποφασίζεται με κλινικό και απεικονιστικό έλεγχο.
Δημήτριος Δόβρης, MD, PhD
Ορθοπαιδικός Χειρουργός, Διδάκτωρ του ΕΚΠΑ και Επιμελητής της Ορθοπαιδικής Κλινικής του Metropolitan Hospital.